Gevolgen op ondernemingsvlak.
De reeds eind vorig jaar aangekondigde stakingsdag van 30 januari dient zich eindelijk aan. Hoewel de laatste actiedag van de vakbonden bij vele bedrijfsleiders en andere burgers nog op het netvlies gebrand staat, zetten wij hieronder toch nog eens uiteen welke verplichtingen de werkgevers hebben in dergelijke situaties.
1. Is er recht op loon ?
1.1. Stakers
Aangezien de staker geen prestaties heeft geleverd, heeft hij ook geen recht op loon. Het loonverlies is vanzelfsprekend proportioneel aan de gestaakte periode. Als de staking erkend is door de vakbond, zal de georganiseerde staker aanspraak kunnen maken op een stakingsvergoeding ten laste van de vakbond.
1.2. Niet-stakers
De niet stakende werknemers die de contractueel bedongen arbeid voortzetten, dienen uiteraard betaald te worden.
Een probleem doet zich echter voor wanneer de werkwillige werknemers ingevolge de stakingsactie in de onmogelijkheid verkeren de contractueel bedongen arbeid voort te zetten. Dergelijke werknemer kan uiteraard niet als een stakende werknemer beschouwd worden, daar hij niet vrijwillig de uitvoering van zijn arbeidsovereenkomst staakt. Zoals men weet, is de werkgever echter gehouden zijn werknemers te doen arbeiden op de contractueel bedongen wijze (art. 20, 1° Arbeidsovereenkomstenwet).
De vraag dringt zich dan ook op of deze werknemer het gederfde loon kan vorderen van zijn werkgever, als een vorm van schadevergoeding wegens contractuele wanprestatie.
De arbeidsovereenkomstenwet regelt en beantwoordt deze vraag slechts gedeeltelijk. Artikel 27, 2° voorziet wel gewaarborgd dagloon voor de werknemer die zijn dagtaak niet heeft kunnen volbrengen ingevolge een oorzaak die onafhankelijk is van zijn wil. Maar in de aanhef van dit artikel luidt het dat deze bepaling geen toepassing vindt in geval van staking.
Volgende situaties kunnen zich voordoen.
1.2.1. De niet-staker die met vertraging of niet op het werk aankomt (1)
De werknemer is verplicht zijn arbeidsovereenkomst uit te voeren. Indien het gaat om een aangekondigde staking, dan kunnen we niet spreken van een onvoorziene gebeurtenis en moet de
werknemer bijgevolg de nodige maatregelen nemen om die dag naar het werk te gaan (privévervoermiddelen, carpooling, andere middelen van openbaar vervoer,...).
De werknemer die door de stakingsbeweging met vertraging of niet op zijn werkplaats aankomt, zal het gewaarborgd loon enkel ontvangen indien hij bewijst dat hij voldoende inspanningen heeft gedaan om zich naar zijn werk te begeven.
Om het recht op gewaarborgd loon te kunnen genieten, moet:
- de werknemer zich normaal naar zijn werk begeven, dus vanaf zijn gewone woonplaats, op het normale tijdstip en met het normale voertuig;
- de werknemer arbeidsgeschikt zijn;
- de oorzaak van de vertraging of afwezigheid de werknemer overkomen zijn op weg naar het werk, dus niet vóór zijn vertrek;
- de oorzaak de werknemer overvallen wanneer hij reeds op weg is naar het werk. De aangekondigde staking van het openbaar vervoer, ruim op voorhand in de media aangekondigd, valt hier buiten. De werknemer kan zijn afwezigheid of vertraging dus niet wijten aan de ontreddering van het openbaar vervoer. In dit geval heeft hij dus geen aanspraak op gewaarborgd dagloon. Een wegblokkade, waarbij verkeersknooppunten worden afgesloten, kan men dan weer wel als een onvoorspelbare gebeurtenis beschouwen. Wanneer de werknemer kan bewijzen dat hij redelijke inspanningen heeft geleverd om op het werk te geraken, heeft hij recht op gewaarborgd loon;
- de oorzaak van de vertraging of afwezigheid vreemd zijn aan de wil van de werknemer. De werknemer moet al het mogelijke doen om op tijd op het werk te geraken en moet dit kunnen bewijzen.
(1) Art. 27, 1° Arbeidsovereenkomstenwet.
1.2.2. De niet-staker die het werk niet kan aanvatten of voortzetten (2)
1.2.2.1. Staking in de onderneming
De arbeidsovereenkomst van de werkwillige werknemer die zich normaal naar het werk heeft begeven en daar wegens een stakingsactie zijn werk niet kan beginnen of voortzetten (bijvoorbeeld omdat hij op een stakingspiket stuit of omdat er in de loop van de dag in de onderneming waar hij tewerkgesteld is, een staking uitbreekt, of omdat het schaars overblijvend personeel onvoldoende is om verder te produceren), is geschorst voor de uren waarop hij geen prestaties heeft kunnen leveren. De werkgever moet aan deze werkwillige werknemers geen loon betalen voor deze uren.
1.2.2.2. Stakingspiket bij de toegang tot het bedrijf of het industriepark
Indien de werknemer het werk niet kan aanvatten omwille van een stakingspiket bij de ingang van het bedrijf wordt aangenomen dat hij al op het werk is aangekomen en heeft de werknemer geen recht op gewaarborgd loon.
De vraag rijst of een werknemer die op een stakingspiket stuit bij de ingang tot het industrieterrein of de KMO-zone waar de onderneming zich bevindt, ook verondersteld wordt al op het werk aangekomen te zijn. De meningen hierover zijn verdeeld en ook sterk afhankelijk van de feitelijke situatie, maar logischerwijs kan een werknemer in een dergelijke situatie slechts gewaarborgd loon ontvangen indien hij bewijst voldoende inspanningen te hebben geleverd om op het werk te geraken.
Een cruciale vraag is dan ook te weten onder welke omstandigheden een stakingsactie een geval van overmacht kan uitmaken in hoofde van de werkgever. In de rechtspraak en de rechtsleer bestaat er een vrij grote eensgezindheid over de voorwaarden om te kunnen spreken over overmacht.
De vermeende overmachtssituatie (in dit geval staking) moet aan een drietal voorwaarden voldoen:
1) de werkstaking moet onvoorzienbaar zijn en onvermijdelijk;
2) de werkstaking moet het de werkgever onmogelijk maken zijn werkwillige werknemers verder tewerk te stellen;
3) de werkstaking mag geen fout uitmaken, die toerekenbaar is aan de werkgever.
De overmacht ontheft de werkgever van de verplichting om de niet-stakers te laten werken en, daarmee samenhangend, hun loon te betalen. In dat geval kan de RVA tussenkomen en de niet-stakers werkloosheidsuitkeringen betalen.
De werkwilligen krijgen bij staking of lock-out slechts werkloosheidsuitkeringen na toestemming van het Beheerscomité van de RVA. Dit Beheerscomité houdt bij het verlenen van zijn toestemming inzonderheid rekening met het feit of de werknemers niet behoren tot de arbeidseenheid waarin zich stakende werknemers bevinden en of zij geen belang kunnen hebben bij de inwilliging van de eisen van de stakers.
Meestal zal de beslissing van het Beheerscomité negatief zijn en zal men veelal zeggen dat het gaat om een algemeen belang waar alle werknemers mee gebaat zijn.
(2) Art. 27, 2° Arbeidsovereenkomstenwet.
2. Kan de werkgever een beroep doen op uitzendarbeid of werken met een vervangingscontract ?
2.1 Uitzendarbeid
De N.A.R.-CAO n° 58 bepaalt in artikel 8 uitdrukkelijk het volgende:
"Een uitzendbureau mag geen uitzendkrachten bij een gebruiker tewerkstellen of aan het werk houden in geval van staking of van lock-out."
Let wel, een deelname van enkele vakbondsafgevaardigden en militanten, zonder gevolgen op de activiteit binnen het individueel bedrijf, wordt niet bestempeld als een staking in de zin van de uitzendbasiswetgeving. In dat geval kunnen verder uitzendkrachten ter beschikking gesteld worden van het bedrijf.
2.2 Vervangingsovereenkomst
Het artikel 11ter van de Arbeidsovereenkomstenwet van 3 juli 1978 regelt de vervangingsovereenkomst. Een vervangingsovereenkomst is een arbeidsovereenkomst waarbij de werknemer een andere werknemer vervangt, wiens arbeidsovereenkomst is geschorst. De wet heeft echter uitdrukkelijk bepaald dat dit soort overeenkomsten niet kan worden aangegaan teneinde in de vervanging van een stakende werknemer te voorzien.
3. Recht op ondernemen - kan de werkgever optreden ?
3.1. Politie
De werkgever kan een interventie van de politie vragen indien hij vreest voor zijn eigendom of de veiligheid van klanten en werkwillig personeel.
3.2. Rechtbank eerste aanleg in kortgeding
Met een éénzijdig verzoekschrift kan de werkgever de rechter vragen om op zeer korte termijn de nodige maatregelen te treffen tegen een stakingsactie van de vakbonden en de werknemers in de onderneming. Dit indien de gevolgen van de staking disproportioneel zijn ten opzichte van het met de actie beoogde doel.
Met een procedure op éénzijdig verzoekschrift doet de rechtbank van eerste aanleg (dus niet de arbeidsrechtbank) uitspraak over het geschil zonder dat hij daarbij de werknemers/vakbonden in het conflict hoort. De werkgever kan dit éénzijdig verzoekschrift aanwenden van zodra een aantal rechten en plichten worden geschonden:
- de actieve stakingspiketten: stakers mogen werknemers en/of klanten verbaal aanmoedigen maar mogen geen fysiek geweld plegen;
- het recht om de onderneming te betreden moet gevrijwaard worden alsook het recht van de werknemers om niet te staken;
- het eigendomsrecht en het recht op ondernemen mogen niet worden geschaad.
Vaststellingen van deze inbreuken hierop worden gedaan door een gerechtsdeurwaarder. Hij doet dit op basis van volgende elementen.
- blokkade van de toegangswegen van de industriezones;
- blokkade van de toegang tot de onderneming;
- welke voertuigen blokkeren de weg (nummerplaten, automerken, serienummers);
- aantal personen betrokken bij de actie, hun kledij, hun leeftijd, hun identiteit;
- acties naar klanten en derden toe;
De rechtbank kan een dwangsom opleggen indien de rechterlijke beslissing niet wordt gerespecteerd. Dit bedrag kan worden opgelegd a rato van het aantal inbreuken, het aantal dagen vertraging bij uitvoering van de rechterlijke beslissing,....
Mocht u hieromtrent bepaalde vragen hebben, aarzel dan niet om onmiddellijk contact op te nemen met uw Sociaal Bureau.
